Sau năm 2015, cái tên Phú Yên bỗng xuất hiện trong danh sách yêu thích của hàng triệu người. “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” làm được điều mà nhiều chiến dịch quảng bá du lịch tốn ngân sách lớn không làm được: khiến người ta muốn đến, dù chưa biết đến rồi sẽ làm gì. Nhưng nếu chỉ dừng ở vài địa danh check-in và bộ phim, Phú Yên chưa thực sự khai thác hết những gì mình có. Tỉnh này có hệ sinh thái du lịch đủ tầng để giữ chân du khách lâu hơn — từ biển, đầm, làng nghề, đến vùng cao — miễn là sản phẩm được định hình rõ ràng hơn.
Những điểm đến tạo ra sản phẩm du lịch đặc thù
Không phải điểm đến nào cũng tạo ra sản phẩm du lịch. Ghềnh Đá Đĩa là ví dụ hiếm hoi — cấu trúc đá bazan hình lăng trụ khớp với nhau như bàn cờ không tìm được ở nơi thứ hai tại Việt Nam. Nó không cần người giải thích nhiều, khách đến là hiểu ngay tại sao nơi này khác biệt. Mũi Điện, cực Đông trên đất liền của Tổ quốc, có sức kéo khác — không phải cảnh quan vượt trội mà là ý nghĩa địa lý. Người ta đến để nói mình đã đứng ở điểm đón ánh mặt trời đầu tiên trên đất liền.
Đầm Ô Loan thì phức tạp hơn. Đây là đầm nước lợ, nằm giữa vòng cung của núi Đồng Tranh và dải cát ven biển, rộng khoảng 1.200 ha. Sò huyết, hàu, vẹm xanh nuôi trong đầm có vị khác hẳn so với nuôi ở vùng nước khác — vì độ mặn dao động theo mùa. Ăn hải sản ngay cạnh đầm vào buổi chiều là trải nghiệm đơn giản nhưng không thể nhân bản ở nơi khác.
Bãi Xép không phải bãi tắm đẹp nhất miền Trung, nhưng nó còn nguyên vẹn hơn hầu hết. Ngôi làng chài nhỏ, đường vào hẹp, không có khu resort lớn. Chính sự chưa bị phát triển quá mức đó là sản phẩm du lịch, dù người ta chưa đóng gói nó đàng hoàng.
Du lịch trải nghiệm làng nghề gắn với đặc sản
Phú Yên có vài làng nghề đủ điều kiện để trở thành điểm du lịch thực sự, không chỉ là điểm ghé qua.
Làng bánh tráng Hòa Đa ở huyện Tuy An đã tồn tại hàng trăm năm. Bánh tráng ở đây phơi bằng ánh nắng tự nhiên, xếp thành vòng tròn lớn trên giàn tre — hình ảnh ấy đẹp theo kiểu không cần dàn dựng. Khách có thể tham quan, thử tráng bánh, hiểu tại sao bánh tráng Phú Yên có độ giòn khác với bánh công nghiệp.
Sông Cầu là thủ phủ yến sào của cả nước, sản lượng chiếm phần lớn tổng sản lượng yến nuôi nhà tại Việt Nam. Tham quan cơ sở nuôi yến, xem quy trình xử lý tổ yến, hiểu vì sao yến sào Sông Cầu có giá trị cao — đây là loại trải nghiệm có chiều sâu mà khách muốn mua quà đặc sản sẽ rất quan tâm. Một vài cơ sở đã bắt đầu mở cửa đón khách tham quan, nhưng chưa thành hệ thống.
Làng nước mắm truyền thống ở vùng ven biển Tuy An, Đông Hòa vẫn còn sản xuất theo phương pháp ủ chượp lâu năm. Mùi đặc trưng, hàng trăm lu sành xếp thành hàng dưới nắng — đó là hình ảnh du lịch, không phải chỉ là quy trình sản xuất.
Du lịch ẩm thực — đặc sản ăn tại chỗ khác hoàn toàn với mua về
Cùng một con cá ngừ đại dương, ăn tại cảng Đông Tác ở Tuy Hòa lúc tàu vừa cập bến sẽ khác hoàn toàn so với ăn ở nhà hàng trong thành phố, dù là cùng một loài cá. Sự khác biệt không chỉ ở độ tươi — còn ở bối cảnh, mùi biển, tiếng ồn của cảng cá buổi sáng.
Phú Yên chưa có tour ẩm thực được tổ chức bài bản, nhưng chất liệu thì thừa. Bún cá, bún sứa, cháo hàu Ô Loan, bánh canh hẹ Tuy Hòa, sashimi cá ngừ tươi cắt ngay tại chợ — mỗi món gắn với địa điểm cụ thể, thời điểm cụ thể. Chợ đêm Tuy Hòa là nơi du khách thường tập trung vào buổi tối, nhưng chợ sáng ven biển hoặc chợ cá Đông Tác mới là nơi cho trải nghiệm thật hơn. Muốn hiểu sâu hơn về ẩm thực vùng này, có thể tham khảo 25 món đặc sản Phú Yên tiêu biểu và đặc sản biển Phú Yên.
Sản phẩm quà lưu niệm đặc thù — cái gì thực sự chỉ có ở Phú Yên?
Câu hỏi này quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Không phải thứ gì bán ở cửa hàng lưu niệm cũng là sản phẩm đặc thù. Móc khóa hình Ghềnh Đá Đĩa có thể sản xuất ở bất cứ đâu. Nhưng tổ yến Sông Cầu, bò một nắng Sơn Hòa, mực một nắng Phú Yên, nước mắm nhỉ truyền thống — những thứ này gắn với vùng đất và không thể làm giả về xuất xứ.
Điều đáng tiếc là bao bì và câu chuyện thương hiệu của nhiều sản phẩm đặc thù Phú Yên chưa tương xứng với chất lượng. Tổ yến Sông Cầu đắt hơn nhiều loại yến khác nhưng nhãn mác vẫn chưa giúp người mua phân biệt được xuất xứ. Bò một nắng nổi tiếng nhưng nhiều sản phẩm đang bán ở sân bay không rõ là hàng Phú Yên thật hay chỉ mượn tên.
Du lịch cộng đồng vùng cao Sơn Hòa, Sông Hinh
Phần lớn khách du lịch Phú Yên dừng lại ở vùng ven biển. Vùng cao phía tây — Sơn Hòa, Sông Hinh, Đồng Xuân — gần như chưa có mặt trong hành trình du lịch được tổ chức. Nhưng đây là nơi sinh sống của người Ba Na, Ê Đê, Chăm với văn hóa vật chất và ẩm thực khác hẳn vùng đồng bằng.
Ẩm thực rừng núi ở đây có cá niên suối, thịt heo đen, rau rừng, cơm lam — những thứ không tìm được dưới đồng bằng. Huyện Sông Hinh có hồ thủy điện lớn, cảnh quan khá đẹp nhưng chưa có hạ tầng du lịch. Tiềm năng homestay, trải nghiệm văn hóa dân tộc thiểu số ở đây còn nguyên, chưa có đơn vị nào khai thác đúng nghĩa. Xem thêm về đặc sản các vùng trong tỉnh tại bài đặc sản các huyện thị xã Phú Yên.
Tiềm năng chưa được khai thác
Tour câu cá ngừ đại dương là ví dụ điển hình của sản phẩm du lịch đặc thù bị bỏ ngỏ. Phú Yên là một trong những tỉnh đánh bắt cá ngừ đại dương lớn nhất nước, nhưng chưa có tour đưa khách ra khơi trải nghiệm quá trình câu vàng như ngư dân thực thụ. Ở Nhật Bản và nhiều nơi ở Đông Nam Á, loại tour này có thể bán với giá cao vì trải nghiệm độc đáo. Ở Phú Yên, ngư dân thừa kỹ năng nhưng thiếu đầu mối kết nối với khách du lịch.
Mùa lúa chín ở cánh đồng Tuy Hòa — vựa lúa lớn nhất khu vực duyên hải Nam Trung Bộ — vào khoảng tháng 2-3 và tháng 8-9 hàng năm. Màu vàng của đồng lúa trải dài trước chân núi là cảnh đẹp thực sự, không thua cánh đồng Mù Cang Chải nếu biết khai thác góc nhìn. Nhưng gần như không có du khách nào biết thời điểm này để lên lịch.
Trải nghiệm làm bánh tráng một buổi sáng tại Hòa Đa, hoặc tham gia thu hoạch sò huyết trên Đầm Ô Loan — những sản phẩm này đơn giản, chi phí thấp, nhưng tạo ký ức tốt hơn nhiều so với việc chỉ đứng chụp ảnh.
Mua đặc sản Phú Yên ở đâu trước khi về?
Thực tế là nhiều du khách hỏi câu này khi đã gần đến giờ ra sân bay. Tuy Hòa có một số cửa hàng đặc sản tập trung quanh khu vực trung tâm thành phố và gần sân bay Tuy Hòa. Tổ yến nên mua tại các đại lý uy tín ở Sông Cầu hoặc cửa hàng có giấy tờ xuất xứ rõ ràng. Bò một nắng, mực một nắng có ở hầu hết cửa hàng đặc sản, nhưng hàng ngon thường được đặt trước qua mối quen. Bánh tráng Hòa Đa mua trực tiếp tại làng sẽ tươi hơn và rẻ hơn đáng kể so với ở cửa hàng thành phố.
Kết luận
Phú Yên không thiếu nguyên liệu để xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù. Thiếu là thiếu sự định hình rõ ràng — cái gì là thế mạnh thực sự, cái gì chỉ là điểm ghé qua, và trải nghiệm nào đáng để một du khách quay lại lần thứ hai. Biển đẹp thì nhiều tỉnh có. Nhưng cá ngừ câu tay, yến sào Sông Cầu, đầm nước lợ nuôi sò đặc biệt, và những làng nghề hàng trăm năm tuổi thì không phải nơi nào cũng tìm được.