Phú Yên có nhiều loại bánh hơn hầu hết mọi người nghĩ. Không phải chỉ bánh tráng hay bánh canh — ở đây có cả một hệ thống bánh trải qua hàng chục năm, từ bánh ăn sáng mỗi ngày, bánh ngọt mua về làm quà, đến bánh lễ vật không thể thiếu trong đám cưới miền Trung. Mỗi loại bánh đặc sản Phú Yên gắn với một địa danh, một mùa, hoặc một dịp cụ thể — biết điều đó mới hiểu tại sao người ta cứ phải mang về mỗi lần ghé qua.
Các loại bánh đặc sản Phú Yên không nằm hết trong một chợ hay một cửa hàng. Phải đi đúng chỗ, đúng giờ, đôi khi đúng mùa thì mới gặp được thứ ngon nhất.
Bánh canh hẹ Tuy Hòa — bát sáng không thể bỏ qua
Bánh canh hẹ khác bánh canh nước cốt dừa miền Nam, khác bánh canh bột lọc Huế ở chỗ nước dùng trong vắt, chan thêm hẹ cắt nhuyễn và một ít mỡ hành. Sợi bánh làm từ bột gạo xay tươi, to hơn sợi bún một chút, dai vừa phải. Nhưng thứ làm nên vị đặc trưng là mùi hẹ — không phải hành lá, không phải hành tím. Hẹ đất trồng ở vùng ven Tuy Hòa có mùi thơm rõ hơn hẹ bán ngoài siêu thị, người địa phương phân biệt ngay.
Muốn ăn đúng kiểu, ra chợ Tuy Hòa trước 7 giờ sáng. Có một số quán nhỏ trên đường Lê Lợi, đường Nguyễn Huệ bán từ 5h30 sáng đến hết nồi, khoảng 9h là dọn. Giá dao động 20.000–30.000 đồng một tô tùy chỗ.
Bánh canh hẹ gần như không thể mang về. Sợi bánh ngâm trong nước lâu sẽ nát, hẹ để qua ngày mất mùi. Đây là loại đặc sản bánh tại Phú Yên phải ăn tại chỗ.
Bánh tráng Hòa Đa — thứ quà mang về phổ biến nhất
Làng Hòa Đa thuộc huyện Đông Hòa, cách trung tâm Tuy Hòa khoảng 15 km. Nghề làm bánh tráng ở đây đã hơn 100 năm, tập trung ở thôn Hòa Đa, xã Hòa An Phú. Cả làng có mấy chục hộ làm bánh, phơi bánh trên giàn tre từ sáng sớm — nhìn từ xa trắng như đồng muối.
Bánh tráng Hòa Đa có mấy loại: bánh tráng mè trắng, bánh tráng mè đen, bánh tráng dừa và bánh tráng nem. Thứ bán chạy nhất là bánh tráng mè — tráng mỏng, phơi nắng một lần, nướng trực tiếp trên than hồng thì phồng đều, thơm mùi mè rang. Không cần dầu, không cần lò nướng điện — than hoa hoặc bếp gas nhỏ lửa là được.
Phân biệt bánh tráng Hòa Đa thật: bánh mỏng đều, không có lỗ hổng to, nướng lên phồng đều chứ không phồng lệch, mè phân bổ đều mặt bánh. Bánh công nghiệp thường dày hơn và mè hay tập trung một góc. Mua ở chợ Tuy Hòa hoặc thẳng vào làng Hòa Đa — giá rẻ hơn và tươi hơn.
Bánh ít lá gai — vị ngọt của xứ Nẫu
Lá gai mọc hoang ven bờ ao, bờ ruộng khắp Phú Yên. Người dân hái về, luộc chín, giã nhuyễn rồi trộn vào bột nếp — tạo ra thứ vỏ bánh màu xanh đen, dai, có mùi đất thoang thoảng đặc trưng. Nhân thường là đậu xanh đãi vỏ trộn dừa nạo, nấu với đường cát vừa đủ ngọt.
Bánh ít lá gai Phú Yên không giống bánh ít trần người miền Bắc hay bánh ít nhân thịt người Nam. Hình dạng nhọn hai đầu, gói lá chuối, hấp chín. Ăn nguội vẫn ngon vì vỏ không bị cứng như bánh nếp thông thường — nhờ lá gai giữ độ ẩm tự nhiên.
Loại bánh này không bán quanh năm ở chợ. Dịp Tết, Rằm tháng 7, hoặc đám giỗ mới thấy nhiều. Ai có bà con người Phú Yên, được biếu hộp bánh ít lá gai tự làm là quý hơn mua ngoài tiệm.
Bánh hồng — bánh lễ vật đặc trưng Phú Yên
Nếu đi đám cưới ở Phú Yên mà không thấy bánh hồng, đó là đám cưới thiếu một thứ. Bánh hồng — hay còn gọi là bánh su sê hồng — là lễ vật nhà trai mang sang nhà gái trong ngày ăn hỏi, ăn cưới. Không phải trang trí, là tập tục.
Vỏ bánh làm từ bột mì hoặc bột năng, nhân đậu xanh dừa, nhuộm màu hồng tự nhiên từ lá dứa hoặc màu thực phẩm. Hình dạng tròn dẹt, xếp trong hộp giấy đỏ, thường 20–50 cái mỗi hộp. Màu hồng biểu trưng cho sự may mắn, hạnh phúc trong quan niệm người Phú Yên.
Đây là đặc sản bánh hồng Phú Yên có địa chỉ cụ thể: một số cơ sở tại Tuy Hòa nhận đặt trước, đặc biệt mùa cưới từ tháng 11 đến tháng 2 âm lịch đặt muộn có thể không có. Bánh để được khoảng 3–5 ngày ở nhiệt độ thường, 7–10 ngày trong ngăn mát tủ lạnh.
Ram giòn và chả bao da — ăn vặt vỉa hè Tuy Hòa
Ram giòn Phú Yên khác chả giò thông thường ở vỏ — không cuốn bằng bánh tráng mà bọc da heo mỏng hoặc da tàu hủ ky, chiên giòn rụm. Nhân thường là thịt heo, mộc nhĩ, miến, trứng — nhưng tỉ lệ và gia vị mỗi quán một kiểu, không có công thức chuẩn chung. Ăn cùng nước mắm pha chua ngọt hoặc nước chấm me.
Chả bao da là biến thể: vỏ bánh bao kết hợp lớp da chiên bên ngoài, nhân thịt heo hoặc thịt bò. Ít phổ biến hơn ram giòn nhưng nhiều người ghiền hơn vì vừa có vỏ dai vừa có lớp giòn bên ngoài.
Cả hai loại bán nhiều ở khu vực chợ Tuy Hòa, đường Trần Hưng Đạo vào buổi chiều từ 3–7 giờ. Xem thêm chi tiết và địa chỉ cụ thể tại bài viết về ram giòn Phú Yên.
Kẹo gương, mứt gừng và bánh in — những thứ ít ai biết
Đặc sản bánh kẹo Phú Yên còn có mấy thứ ít ai nhắc đến. Kẹo gương làm từ đường mạch nha kéo dài, trong suốt như gương, cắn vào giòn tan rồi ngọt từ từ — loại này bán ở chợ quê, hiếm thấy ở cửa hàng du lịch. Mứt gừng Phú Yên dùng gừng trâu trồng ở vùng Sơn Hòa, củ to, cay nồng hơn gừng đồng bằng, sên đường khô ráo không ướt tay.
Bánh in là loại bánh ngọt ép khuôn gỗ hình hoa, hình thú, làm từ bột nếp rang và đậu xanh xay — giống bánh in miền Trung nhưng người Phú Yên thường làm nhỏ hơn, không màu mè. Hay thấy trong mâm cúng, ít thấy ngoài chợ.
Mua bánh đặc sản Phú Yên ở đâu bảo quản được lâu?
Không phải loại bánh nào cũng mang về được. Bánh canh hẹ phải ăn tại chỗ. Bánh ít lá gai để 2–3 ngày. Bánh hồng 3–5 ngày. Những thứ bảo quản lâu hơn là bánh tráng Hòa Đa (2–3 tháng nếu để khô), kẹo gương (1 tháng), mứt gừng (3 tháng trong lọ kín).
Địa điểm mua tin cậy: chợ Tuy Hòa (tầng trệt khu hàng khô), chợ Đông Bắc Tuy Hòa, siêu thị Co.opmart Tuy Hòa khu hàng địa phương. Một số cửa hàng đặc sản trên đường Trần Phú và đường Điện Biên Phủ cũng có tuyển chọn sẵn theo combo quà.
Tham khảo thêm danh sách đặc sản Phú Yên làm quà nếu cần chọn nhiều thứ kết hợp cho một chuyến mua về, hoặc xem 25 món ăn đặc sản Phú Yên để biết thêm những thứ chỉ ăn được tại chỗ.
Kết luận
Bánh đặc sản Phú Yên không thiếu — thiếu là thiếu người biết đúng chỗ để tìm. Bánh tráng Hòa Đa và mứt gừng mang về được lâu. Bánh canh hẹ phải ăn ngay buổi sáng. Bánh hồng phải đặt trước. Biết điều đó, một chuyến đi Phú Yên sẽ không về tay không.